تاسو د ویکي لیکس د خپرولو څخه مننه د مرکزي استخباراتو ادارې د هیکنګ کولو هڅو په اړه واوریده. په دې کې، پدې اړه جزییات موجود وو چې څنګه سي آی اې په بازار کې نږدې هر ډول تخنیکي محصولاتو ته لیږدول کیږي، په شمول د سیم سیم تلویزیونونه، iPhones، Android devices، او Wi-Fi روټرونه.
پوښتنه دا ده ... دا څه معنی لري؟
ښه، تاسو شاید فکر وکړو چې دا د هر چا په معنی نه ده مګر تاسو د سي آی اې نښه نه ده، سمه ده؟
تاسو شاید سم وي، مګر تاسو ټوله کیسه دلته نه ګورئ. که څه هم هغه پروګرامونه او تخنیکونه چې د ویکي لیککس لخوا تشریح شوي وو د ترهګرو په جاسوسۍ کولو کې رامینځ ته شوي، پټ راز دا څنګه چې دوی یې کړي دي، او تاسو تضمین کولی شئ چې نور نور هییکونه د دې معلوماتو کارولو لپاره د ورځني خلکو وسیلو په څیر ستاسو په شان کارول کیږي. هغه څه چې دوی یې ترسره کوي دا په وسایطو کې د زیانمننې موندلو له لارې دي، او ډیری وختونه، دا زیانمننې د پخوانی سافټویر څخه راځي.
سي آی اې رښتیا څه کوي؟
مخکې له دې چې موږ څنګه وکولی شو ځان وژغورئ، دا مهمه ده چې تاسو پوه شئ چې سي آی اې څنګه د دې وسیلو کارولو څخه کار اخلی او هغه څه چې دوی ورسره کوي.
د ويکي لېکس د راپور له مخې، سي آی اې هغه وسايل کاروي چې دوى بايد په بيلابيلو برقي وسايلو لکه ټيلي ويژن، ګوليو، او سمارټ فونونو کې وځنډوي. البته، د راز راز اندیښنو په اړه لوی اندیښنې را پورته کوي .
په څرګنده سره، د سیستیو غږ کوونکو فایلونه مستقیم د CIA څخه ایستل، او له 8،700 څخه زیات یې خوشې شوي دي.
دا خورا لوی دی ځکه دا د فايلونو شمیر ډیر دی چې د اډوارډ سنوډن NSA لیکونه په دریو کلونو کې تولید شوي. دا نوي لیکونه، چې اوس د "واټ 7" سند خپور شویدي، موږ ته دا ښیي چې څومره اسانه ده چې نه یوازې زموږ په وسیلو کې لرې کړو، بلکې موږ څنګه زموږ د وسایطو سره راځي څومره لږ امنیت لري.
لیک لیک موږ ته هم ښيي چې سي آی اې د شیانو د بریدونو لپاره شیان کولی شي لکه په نورو هیوادونو یا سازمانونو تورن کړي.
ويکي ليکسز همدا راز ويلي دي چې دا به د سايبر ټول هغه وسلې توضيح کړي چې سي آی اې ته السرسی لري. په هرصورت، د خبرتیا اداره به لومړی معلومات د ټکنالوجي شرکتونو ته د دې لپاره ورکړي چې د سافټویر جوړولو په اړه د سر پیل ورکولو لپاره د هیکونو وهلو لپاره ورکړي.
سي آی اې، او په کوم ځای کې کوم بل جاسوس سازمان شتون لري، احتمال لري چې په امنیتي سافټویر کې د زیان منلو وړتیا ویني، او بیا د هغو زیان منلو لپاره چې د هغو زیانمنونکو څخه ګټه اخلي. بیا بیا، او دا مهم دی، زموږ وسایط دومره خوندي ندي لکه څنګه چې موږ فکر کوو چې دوی دي، او دوی کولی شي زموږ په هر حرکت کې جاسوسي شي. نور څه دي چې د Vault 7 اسناد یوازې د 2013 څخه تر 2016 پورې دي، نو ځکه هلته ډیر معلومات شتون لري چې موږ یې په اړه نه پوهیږو.
نو، حتی که تاسو فکر نه کوئ تاسو به د سي آی اې هدف وي، د نورو سازمانونو یا یوازې عمومي هیکرو په اړه څه وي؟ ستونزې دومره ښه دي چې تاسو به د دې خلکو هدف وي. په دې توګه، دا خورا مهمه ده چې تاسو زده کړئ چې څنګه ځان وژغورئ .
لاندې، تاسو کولی شئ د خپل ځان ساتنه څومره څومره چې ممکنه وي د هغو ډول ډول وسیلو څخه چې تاسو یې کاروي.
حتی که تاسو یو ځانګړی آلې نه کاروئ، دا کیدای شي ستاسو د وخت په وخت کې دا ولوستل شي، لکه څنګه چې دا خورا جدي ده، او تاسو غواړئ ډاډ ترلاسه کړئ چې تاسو د هیکرانو څخه ستاسو معلوماتو خوندي ساتلو لپاره څومره کار کوئ ... او سي آی اې.
په انټرنیټ وسیلو ځان ساتل
که تاسو د سلګونه میلیونه خلکو څخه یو څوک یاست چې د انټرنیټ وسیله کاروي، خپل ځان څخه پوښتنه وکړئ. تاسو د عملیاتي سیسټم کوم ډول کاروئ؟ که تاسو د ګوګل جوړ شوي سیسټم پخوانی نسخه کاروئ نو تاسو به په ستونزه کې وي. تاسو وګورئ، کله چې د ويکيکسکس سند معاينه شو، د 7،800 څخه زيات ويب پاڼې او تقريبا 1000 نښانې وې چې د هغه انټرنيټي وسايلو ښکارندويي کوي چې د هاکي کولو سافټ وير لخوا په نښه شوي وي د آپريٽنگ سيسټم يوه نسخه چلوي ... Android 4.0.
ایا خپل وسیله چک کړې؟ ته باید.
ګوګل اټکل کوي چې شاوخوا 30 سلنه د ټولو انټرنیټ کاروونکي، چې نږدې 420 میلیونه خلکو سره برابروي، د Android 4.0 مختلف بدلونونو کاروي. ګوګل د هرې امنیتي مسلې د ټولو راپورونو په اړه هم تمرکز کوي چې د ویکي لیکس په خوشې کولو کې یادونه شوې، مګر څه شوي دي.
د هغه معلومات سره چې موږ پدې وخت کې لرئ، ترټولو غوره شی چې تاسو یې کولی شئ د خپل ګرځنده تلیفون سافټویر تازه کولو تازه کولو بندولو مخه ونیسئ. نه یواځې تاسو باید ډاډ ترلاسه کړئ چې ستاسو عملیاتي سیسټم تر اوسه پورې دی، تاسو باید دا ډاډه کړئ چې ستاسو ایپسونه څومره څومره امکان لري.
که تاسو یو پخوانی اډیویز وسایل لرئ، نو دا به د ترسره شوي په پرتله آسانه وي. د بیلګې په توګه، لوی سیمي لکه لکه سیمسنگ ګلیګی S3، نشي کولی وروستی سافټویر ډلبند کړي. نو، که تاسو پدې حالت کې یاستی نو دا شاید د نوي سمارټ فونټ اپارتمان کولو لپاره ښه نظر دی. تاسو اړتیا نلرئ چې یو ګران بيه واخلئ، البته، یوازې ډاډ ترلاسه کړئ چې تاسو د وروستیو سافټویرونو او امنیتي تازه معلوماتو سره یې پورته کولی شئ.
وروستی شی چې تاسو باید وکړئ که تاسو د انټرنیټ وسایل کارول غواړئ دا ډاډه کړئ چې تاسو د بند سکرین او د کود کوډ ځانګړتیاوې کاروئ. تاسو باید په تلیفون کې د تایید شوي اطلاقات ترتیبولو په اړه هم په پام کې ونیسئ. دا به هر هغه اپینډیشن ډک کړي چې د Google سرچینو د ذخیرې څخه بهر د سرچینې څخه ډک شوی. دا ستاسو د وسایطو څخه د مالارو د بندولو لپاره غوره لاره ده.
په iOS کې په ځان وساتئ
کله چې دا د تجدیدونکي وسایلو تازه کولو لپاره راځي، فون او iOS کاروونکي تر اوسه د دوی وسایلو په ساتلو کې خورا ښه دي. نو، که تاسو یو آئی فون، رکن یا بله وسیله لرئ، توپیرونه دا دي چې ستاسو وسیله لا د مخه د IOS عملیاتي سیسټم وروستۍ نسخه سره نوي کیږي. په هرصورت، تاسو باید ضرور یقیني کړئ، یوازې ډاډ ترلاسه کړئ.
کله چې مونږ د ویکیلیککس لخوا د iOS عملیاتي سیسټمونو لخوا چمتو شوي اسنادو ته ګورو، موږ داسې وګورو چې هغه خلک چې iOS 9 یا 10 کاروي، کوم چې د ټولو iOS کاروونکو 84٪ دي، عموما په نښه شوي ندي. کله چې موږ شمیره ګورو، په نړۍ کې له یو میلیارد څخه زیات د بریښنا وړ انرژی شتون لري، نو تقریبا 50 میلیونه خلک د پخوانی سافټویر کاروي ... دا هغه خلک دي چې اندیښنه لري.
حتی که تاسو iOS 9 ولرئ، د iOS 10 تازه کولو په اړه غور وکړئ، کوم چې د iOS سافټویر وروستی نسخه ده. همدارنګه، ډیری خلک به د دوی فونون تازه کړي، مګر د دوی د iPads تازه کول هېر کړي. ډاډ ترلاسه کړئ دواړه دواړه. ایپل یو لیک خپور کړ چې د لیک لیک وروسته یې وایې چې ډیری امنیتي مسلې چې د ويکي لیک اسنادو څخه یې یادونه شوې وه دمخه السته راغلې وه. دوی سخت کار کوي چې نور کوم مسلې حل کړي.
لکه پورته یادونه شوي د Android انډولونو په څیر، ځینې داسې ایپل وسیلې دي چې نشي کولی د IOS 10 وروستي سیسټم ډاونلوډ کړي. که تاسو د ای فون 5، فون 6، یا فون 7 یا یا د هغه کوم ډول نسخه لرئ، تاسو کولی شئ د تازه iOS ډاونلوډ ډاونلوډ کړئ. که تاسو اپاین هوا یا نوي یا یا د iPad مایک 2 یا نوي یاست، تاسو هم ښه یاست. که څه هم، که تاسو د ایپل وسایل له دوی څخه زاړه وساتئ، نو دا ممکن د نوي وسایطو نوي کولو لپاره وخت وي، کوم چې تاسو به نور امنیت درکړي.
ستاسو د سیمسنگ تلویزیون سره خپل ځان ساتل
که تاسو سیم سیم تلویزیون لرئ، تاسو باید محتاط وي، مګر وضعیت روښانه ندی چې د ګرځنده وسیلو سره وي. د ويکيکسکس اسناد په ډاګه کوي چې د هکولو پروګرامونه دي چې ډیری يې د Samsung F8000 لړۍ باندې برید کوي، کوم چې مایکروفون لري چې د غږ کنټرول فعال کړي. د سیمسنگ ځینې مشخص ماډل په اغیزمنو شوو کې UNES7550F، E8000GF پلازما، UNF7000، او UNES8000F شامل دي.
سیمسنگ اعالن وکړ چې دا د دې راپورونو په لټه کې دي او وايي چې ټول امنیتي تازه معلومات اتوماتيک دي، نو کاروونکو خپل وسایل نوي کولو ته اړتیا نلري. په هرصورت، سیمسنگ په هیڅ پیچلو کې تبصره نه وه کړې چې شاید خوشې شوي وي.
تاسو په جاسوس کې د جاسوسۍ لپاره څنګه کارول کیږي؟ ښه، د "ژړل فرشتہ" په نامه یو وسیله شتون لري چې دا ټلویزیون داسې ښکاري چې دا بند دی، مګر دا په حقیقت کې د غږونو ثبتول دي، په شمول د خبرو اترو، او بیا د CIA کمپیوټر ته لیږل.
نو، څه کولی شئ؟ ښه، موږ لا تر اوسه ډاډمن نه یو. تاسو کولی شئ چې دا غفلت کړئ. او ډاډه کړئ چې نه د کوم داسې پالنونو په اړه چې تاسو باید ملېشو ته ستاسو د تلویزیون سره نژدې حکومت په غاړه واچوئ بحث وکړئ. د مسکر ډک شو!
دا تل یو ښه نظر دی چې ستاسو د وائی فائی سیسټمونو کې امنیت پیاوړی کړي، او البته، په تلویزون کې په منظمه توګه تفتیش کوي، بیا هم، دا په اوتومات ډول کار کوي. که تاسو د دې په اړه اندیښمن یاست، تاسو ممکن د ویکیلیککس لخوا د هغه معلوماتو په اړه چې څنګه دوی ته ورکړل شوي څنګه په اړه بحث کوي د سیمسنگ سره اړیکه ونیسي. په دې حالت کې، او نه یوازې د سیمسنگ سره، مګر په بازار کې د سمارټ تلویزونونو سره، موږ د داسې وضعیت سره مخ یو چېرته چې دوی په بشپړه توګه څارنه کوله. له دې امله، دا وخت دی چې د نوښتونو بریکونه وساتي او ډاډ ترلاسه کړي چې مصرف کونکي د هغه څه سره چې هلته شتون لري خوندي دي.
د خپل رینټ سره ځان ځان ساتئ
د پورته هرڅه سربیره، د ویکي لیککس ډاټکس د لارښوونو لپاره د مالارو ساتلو طریقه هم تشریح کړه. هغه سړکونه چې په اغیزمن ډول اغیزمن شوي وو په آسیا کې جوړ شوي وو، لکه Mercury، Huawei، and ZTE.
په عموم کې، دا د هرچا لپاره غوره ده چې ډاډ ترلاسه کړئ چې د دوی روټر سافټویر تر اوسه پورې دی، او دا چې د امنیت ښه پرمختګونه کارول کیږي.
د روټر ډوله ډول پورې اړه لرئ، تاسو ممکن داسې اپیس ته لاسرسۍ ولري چې تاسو به یې تاسو سره د نوي کولو تازه کولو کې مرسته وکړي. که تاسو د دې په اړه اندیښمن یاست، یو ښه روټر ته اپوډ کړئ.
د خپل کمپیوټر سره ځان ځان ساتئ
په پاى کې، د ويکيکسکس ډاکسکس په وينډوز، ايپل، او لينکس کمپيوټرونو باندې هم د بريدونو يادونه وکړه. لاندنی کرښه، زموږ شخصي کمپیوټرونه ټول خورا زیان منونکي دي. نو، تر ټولو ښه شی چې تاسو کولی شئ د انټیویرس سافټویر کارولو او دا ډاډه کړئ چې تاسو خپل عملیاتي سیسټم او ټولې سافټویر نوي نوي تازه معلومات شتون لري.
همدا راز تاسو باید لاندې ذهنونو کې وساتئ:
- د انټرنېټ اکسپلورر کارول بند کړئ دا نوي نه دی، او خورا خطرناکه. پرځای یې، کروم، کنګ، یا فایرفوکس کاروئ.
- د انټیویویرس کافی نه دی. تاسو باید دا لرئ، مګر دا ټول پای نه دي، د کمپیوټر ټولې ټولۍ کېږئ. خطرونه مه اخلئ لکه د نامعلومو دوتنې پرانیستل، ځکه چې تاسو په خپل کمپیوټر کې د انټیویویرس پروګرام لرئ.
- خبرې کول، د هغو سرچینو څخه بریښنالیک مه کوئ چې تاسو نه پوهیږئ او په بریښنالیکونو کې لینکونه مه کوئ که تاسو په پوره ډول ډاډه نه یاست چې دوی چیرې ځي.
- هغه ویبپاڼي مه ګورئ چې خوندي نه دي.
او د تل لپاره، د مشکوکو ویب سایټونو په ساتنه کې پاتې شئ چې کیدای شي د مالویور خدمتونه وکړي.